Co robić w razie wypadku, burzy lub utraty orientacji w górach

Wystarczy jeden niefortunny krok, nagła zmiana pogody albo przecenienie własnych sił, by beztroska górska wycieczka zamieniła się w akcję ratunkową. Ratownik górski Jakub Filipko z Niżnych Tatr wyjaśnia, dlaczego w sytuacji awaryjnej najważniejsze jest, by nie zwlekać, dokładnie opisać swoją lokalizację i stosować się do poleceń operatora.

Bezpieczne poruszanie się po górach to jednak nie tylko kwestia dobrego wyposażenia. Równie ważne jest wiedzieć, kiedy zawrócić, do kogo zadzwonić i jak pomóc osobie poszkodowanej do czasu przybycia ratowników.

W razie wypadku nie czekaj, aż stan się poprawi

Jeśli twój towarzysz dozna urazu, pierwszym krokiem powinno być jak najszybsze wezwanie pomocy.

„Dojazd ratowników w terenie górskim nie zawsze trwa tylko kilka minut. W zależności od pogody, lokalizacji i trudności terenu może potrwać nawet kilka godzin” – ostrzega Jakub Filipko.

W górskich rejonach Słowacji należy dzwonić do Horskiej Służby Ratowniczej pod numer 18 300. Można również skorzystać z uniwersalnego numeru alarmowego 112. Aplikacja HSR na podstawie twojej lokalizacji automatycznie rozpoznaje, z którym numerem alarmowym należy się połączyć, a wraz z wiadomością alarmową wysyła także dostępne dane o twoim położeniu.

Skontaktuj się z ratownikami także wtedy, gdy nie masz pewności, jak poważny jest uraz. Operator oceni, czy konieczna jest natychmiastowa interwencja, czy też pomoże ci opanować sytuację przez telefon.

Włącz tryb głośnomówiący. Dzięki temu możesz pozostawać w kontakcie z operatorem i jednocześnie kontrolować stan poszkodowanego.

Najważniejsza informacja? Twoja lokalizacja

Podczas rozmowy alarmowej operator zapyta o rodzaj urazu, stan świadomości, oddech, krwawienie oraz liczbę osób w grupie. Najpierw jednak musi wiedzieć, gdzie się znajdujesz.

„Może się zdarzyć, że w trakcie rozmowy zaniknie zasięg. Jeśli znamy zakres obrażeń, ale nie wiemy, gdzie szukać poszkodowanej osoby, nie jesteśmy w stanie wysłać do niej pomocy” – wyjaśnia ratownik górski.

Dlatego podaj jak najdokładniej:

• współrzędne GPS lub lokalizację z aplikacji mapowej,
• nazwę szlaku turystycznego i kierunek, w którym szliście,
• ostatni drogowskaz, schronisko, kolejkę linową lub inne charakterystyczne miejsce,
• przybliżoną wysokość nad poziomem morza, jeśli ją znasz,
• liczbę osób poszkodowanych oraz całkowitą liczbę osób w grupie.

Operator może zapytać również o wiek lub przybliżoną wagę poszkodowanego. Te informacje pomagają ratownikom zdecydować, ilu ludzi oraz jakiego sprzętu transportowego będą potrzebować.

Jak sprawdzić i ustabilizować stan poszkodowanego

Najpierw upewnij się, że podczas udzielania pomocy nie grozi ci dodatkowe niebezpieczeństwo. Uważaj na spadające kamienie, niestabilne zbocze, ruch pojazdów górskich, wodę czy nadciągającą burzę.

Następnie sprawdź, czy poszkodowany reaguje i czy oddycha prawidłowo. Zwróć uwagę również na masywne krwawienie. W stanie zagrożenia życia natychmiast wezwij pomoc i postępuj zgodnie z instrukcjami operatora. Aktualne europejskie wytyczne dotyczące pierwszej pomocy podkreślają znaczenie bezpieczeństwa miejsca zdarzenia, szybkiego wezwania służb ratunkowych, kontroli świadomości i oddechu oraz zatrzymania zagrażającego życiu krwawienia.

Po poważnym upadku nie przemieszczaj niepotrzebnie poszkodowanego. Wyjątkiem jest sytuacja bezpośredniego zagrożenia, na przykład spadające kamienie, woda lub inne niebezpieczeństwo. Operator może telefonicznie poinstruować cię, jak ułożyć poszkodowanego, jak zatamować krwawienie i jakie podjąć kolejne kroki. W centrum operacyjnym ma do dyspozycji wykwalifikowanych ratowników medycznych.

Chroń poszkodowanego również przed zimnem, wiatrem i deszczem. Nawet latem osoba leżąca bez ruchu może szybko się wychłodzić.

Aplikację HSR skonfiguruj jeszcze w domu

Aplikacja Horská záchranná služba nie służy wyłącznie do wzywania pomocy. Za pomocą GPS może wysłać twoją lokalizację, wyświetla aktualne ostrzeżenia i wskazuje najbliższe stacje HSR, schroniska górskie, stacje meteorologiczne czy automatyczne defibrylatory zewnętrzne.

W profilu możesz wcześniej zapisać dane dotyczące zdrowia, kontakty do bliskich osób oraz inne informacje ważne dla ratowników. Podczas połączenia alarmowego są one przesyłane bezpośrednio do dyspozytorni. Przy słabym zasięgu danych aplikacja może wygenerować wiadomość SMS, która wymaga mniej stabilnego połączenia niż rozmowa telefoniczna. W 2026 roku HSR rozszerzyła możliwości komunikacji alarmowej także o czat SMS pod numerem 18 300.

Dlatego nie wystarczy pobrać aplikacji dopiero w drodze na wycieczkę. Wcześniej potwierdź numer telefonu, uzupełnij profil i zapoznaj się z jej funkcjami.

Najlepsza akcja ratunkowa to ta, której można uniknąć

Przygotowanie do wycieczki w góry nie zaczyna się od pakowania plecaka, lecz od wyboru trasy.

Weź pod uwagę kondycję, doświadczenie i stan zdrowia wszystkich członków grupy. Jeśli idziesz z dziećmi, dopasuj trasę do najsłabszego uczestnika, a nie do najszybszej osoby dorosłej. Ustal też wcześniej godzinę, o której zawrócicie, niezależnie od tego, jak blisko wydaje się cel.

Przed wyjściem sprawdź:

• aktualną prognozę pogody i ostrzeżenia górskie,
• stan szlaków oraz ewentualne zamknięcia,
• długość trasy i łączną sumę przewyższeń,
• godzinę odjazdu ostatniej kolejki linowej, jeśli jest częścią planu,
• możliwości skrócenia lub wcześniejszego zakończenia wycieczki.

HSR publikuje dla poszczególnych regionów górskich aktualne warunki, ostrzeżenia oraz informacje o zmianach na szlakach turystycznych.

Czego nie powinno zabraknąć w plecaku turystycznym

Zawartość plecaka dopasuj do długości trasy, pory roku i prognozy pogody. Podstawą są solidne buty trekkingowe z odpowiednią podeszwą. Oszczędzanie na obuwiu, zwłaszcza w przypadku dzieci, może się nie opłacić – zmęczone nogi i słaba stabilność zwiększają ryzyko poślizgnięcia się lub urazu kostki.

Na zwykłą górską wycieczkę zabierz przede wszystkim:

• odpowiednią ilość wody i energetyczne przekąski,
• wodoodporną i wiatroszczelną kurtkę,
• ciepłą warstwę odzieży oraz coś suchego na zmianę,
• apteczkę i przyjmowane leki,
• folię termoizolacyjną,
• czołówkę lub inne niezależne źródło światła,
• naładowany telefon i powerbank,
• nakrycie głowy i ochronę przeciwsłoneczną,
• mapę, najlepiej dostępną także bez połączenia z internetem.

Apteczka powinna być dopasowana do warunków i zagrożeń związanych z konkretną aktywnością. Przed każdym sezonem sprawdź jej zawartość, terminy ważności materiałów medycznych i uzupełnij wszystko, co zostało wcześniej wykorzystane.

Zgubiłeś orientację? Nie idź w przypadkowym kierunku

Jeśli nie wiesz, gdzie jesteś, zatrzymaj się. Kontynuowanie marszu bez pewności co do kierunku może zaprowadzić cię na stromy teren, w kosodrzewinę albo jeszcze dalej od oznakowanego szlaku.

Otwórz mapę, spróbuj ustalić ostatnie miejsce, które bez wątpienia rozpoznałeś, i skontaktuj się z HSR. Jeśli operator ustali twoją lokalizację i istnieje bezpieczna możliwość powrotu, może telefonicznie pokierować cię z powrotem na szlak.

Jeśli dalsze poruszanie się nie jest bezpieczne lub jesteś ranny, pozostań w uzgodnionym miejscu. Najlepiej przy drogowskazie, oznaczeniu szlaku albo innym łatwo rozpoznawalnym punkcie. Jeśli po zgłoszeniu lokalizacji ruszysz dalej bez poinformowania ratowników, znacznie utrudnisz im poszukiwania.

Chroń się przed wiatrem i zimnem, oszczędzaj baterię telefonu i utrzymuj kontakt. Jeden telefon pozostaw dostępny do komunikacji z ratownikami.

Burza na grani: najważniejsze jest odpowiednio wczesne zejście

Letnią wycieczkę najlepiej rozpocząć wcześnie rano. Lokalne popołudniowe burze mogą pojawić się bardzo szybko, a na otwartej grani może nie być dokąd się wycofać.

Jeśli niebo wyraźnie się zachmurza, słyszysz grzmoty albo widzisz błyskawice, nie warto czekać, czy burza cię ominie. Jak najszybciej opuść szczyt, grań i inne eksponowane miejsca. Nie zatrzymuj się przy samotnym drzewie, słupie, zbiorniku wodnym ani pod skalnym okapem.

Najważniejsze jest, aby nie pozostawać w eksponowanym miejscu i jak najszybciej znaleźć bezpieczne schronienie.

Jak zachować się podczas przylotu śmigłowca

Jeśli operator poinformuje cię, że w waszą stronę leci śmigłowiec, wybierz jedną osobę, która będzie naprowadzać załogę. Powinna stanąć w dobrze widocznym miejscu, nieco z boku od pozostałych, i założyć możliwie najbardziej jaskrawą warstwę odzieży.

Nie jest dobrym pomysłem, aby machała cała grupa. Z perspektywy pilota może wtedy nie być jasne, przy której grupie znajduje się osoba poszkodowana.

Do sygnalizacji stosuje się proste znaki:

• obie ręce uniesione do góry w kształcie litery V oznaczają „tak, potrzebujemy pomocy”,
• jedna ręka uniesiona, a druga opuszczona, czyli układ przypominający literę N, oznacza „nie, nie potrzebujemy pomocy”.

Zabezpiecz luźne przedmioty, odłóż kijki trekkingowe i upewnij się, że ubrania, folie czy czapki nie zostaną porwane przez strumień powietrza od wirnika. Nie zbliżaj się do śmigłowca, dopóki załoga nie wyda ci wyraźnego polecenia.

Jeśli śmigłowiec najpierw okrąży miejsce, a następnie ponownie się oddali, nie oznacza to, że was nie zauważył. Pilot musi ocenić teren, wiatr oraz możliwości lądowania lub opuszczenia ratownika na wyciągarce.

Nie lekceważ złego samopoczucia po wjeździe kolejką linową

Szybki przejazd kolejką linową z doliny na wysokość około dwóch tysięcy metrów nad poziomem morza może u bardziej wrażliwych osób wywołać osłabienie, zawroty głowy lub nudności. Takiego stanu nie należy jednak automatycznie określać jako ostrej choroby wysokościowej.

Osoba poszkodowana powinna przerwać aktywność i odpocząć. Jeśli może bezpiecznie się przemieszczać, a objawy są łagodne, pomocne może być zejście na niższą wysokość. W przypadku nasilania się objawów, utraty przytomności, dezorientacji, bólu w klatce piersiowej lub problemów z oddychaniem należy natychmiast skontaktować się z ratownikami. W razie podejrzenia dolegliwości związanych z wysokością nie należy iść wyżej, a przy pogorszeniu stanu konieczne jest zejście niżej.

Bezpieczny powrót jest częścią każdej górskiej przygody

Szacunek do gór nie oznacza strachu. Oznacza umiejętność dostosowania planu do pogody, terenu, własnej kondycji oraz osób, które są z tobą.

Czasami najlepszą decyzją jest zrezygnować ze zdobycia szczytu, skrócić trasę lub zawrócić wcześniej. Góry będą tu także jutro. Najważniejsze jest, aby wrócić z nich bezpiecznie – razem i z ochotą na kolejną wyprawę.

Zapamiętaj

18 300 to numer alarmowy Horskiej Służby Ratowniczej w górskich rejonach Słowacji. Możesz również skorzystać z uniwersalnego numeru 112. Zgłaszając wypadek, najpierw podaj swoją lokalizację, nie przemieszczaj się bez uzgodnienia z ratownikami i przez cały czas trwania akcji stosuj się do poleceń operatora. Aplikację HSR, mapę i niezbędne wyposażenie przygotuj jeszcze przed wyjściem na szlak.

Ta treść została utworzona lub zmodyfikowana przy użyciu sztucznej inteligencji (AI).