Share This Article
Dla wszystkich, którzy potrzebują zorientować się w tym temacie, przedstawiamy podsumowanie najważniejszych faktów dotyczących przede wszystkim Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz Parku Narodowego Niskie Tatry, w których znajdują się ośrodki górskie Tatry Wysokie i Jasna, znane Wam jako członkom Gopass.
Co to jest zonacja?
Zonacja to podział parku narodowego na kilka stref. W centrum znajduje się najcenniejsza strefa A – obszar bez ingerencji człowieka, oraz strefa B, która obecnie nie spełnia wymogów strefy A, ale w przyszłości mogłaby się nią stać. Na obrzeżach znajdują się obszary o mniejszym stopniu ochrony w strefach C i D. Dzięki jasnym zasadom wszystkie działania w parkach narodowych byłyby łatwe do skontrolowania nawet przez laików, co zapobiegłoby nieoczekiwanym „niespodziankom” ze strony inwestorów.
Zonacja ma na celu zachowanie różnorodności biologicznej gatunków, populacji, ekosystemów i krajobrazu. Jej zadaniem jest transparentna ochrona najcenniejszych obszarów przy jednoczesnym zapewnieniu warunków do zrównoważonego użytkowania krajobrazu.
Komentarz Igora Rattaja, prezesa zarządu TMR, a.s.
„Zonacja ma odzwierciedlać rzeczywistość – ściśle chronić i uczynić nietykalnym to, co najcenniejsze w parkach narodowych. Z drugiej strony – o czym publicznie mówimy od lat – powinna urzeczywistnić ochronę tam, gdzie od dziesięcioleci funkcjonuje turystyka. Udawanie, że parkingi, stacje benzynowe czy trasy zjazdowe, po których codziennie jeżdżą tysiące narciarzy, zasługują na wysoki stopień ochrony, to ideologia, a nie prawdziwa ochrona przyrody! Zonacja powinna wreszcie przynieść jasne zasady, a nie chaos wyjątków. Rozumiem, że musi być ona wynikiem porozumienia i nigdy nie będzie idealna, bo ochrona przyrody, leśnicy, aktywiści, politycy, samorządy i turystyka – każdy ma swoje wyobrażenia. Ale każda zonacja jest lepsza niż obecny chaos.“
“Nie rozumiem, jak komuś może odpowiadać obecny, nieprzejrzysty system wyjątków, który pozwolił na powstanie takich niespodzianek jak słynna wieża nad Jeziorem Szczyrbskim (Štrbské Pleso). Ten system wyjątków powinien raz na zawsze się skończyć.“
“Wszystkim, którzy myślą tak samo i pragną rozwoju istniejących ośrodków, daję możliwość wyrażenia swojej opinii w formie MOJEJ PETYCJI popierającej przyjęcie zonacji parków narodowych.“
Igor Rattaj
Jak wygląda obecny system ochrony przyrody?
Obecnie, na przykład w Tatrzańskim Parku Narodowym, obowiązują stopnie ochrony od trzeciego do piątego. Problem polega na tym, że przy jakiejkolwiek aktywności operacyjnej na tych terenach konieczne jest przyznawanie wyjątków (odstępstw), a cały proces ich wydawania jest nieprzewidywalny i nietransparentny.
Czy na Słowacji istnieją już parki narodowe, w których przyjęto podział na strefy?
Tak, istnieją. Przykładem może być Park Narodowy Słowacki Raj. Przyjęcie zonacji przyniosło mu jasne zasady zarządzania terenem, ochronę najcenniejszych biotopów, efektywne planowanie i zarządzanie oraz uproszczone pozyskiwanie środków finansowych z funduszy europejskich. Dzięki zonacji turyści zyskali w ramach jasnych reguł także nowe możliwości legalnych aktywności, m.in. na wyznaczonych trasach rowerowych czy w rejonach wspinaczkowych.
Dlaczego TANAP, jako najstarszy park narodowy, wciąż nie ma przyjętej zonacji?
Dobre pytanie, trudna odpowiedź. Politycy obiecują zonację Tatr już od 20 lat. Poprzednie propozycje napotykały na skomplikowane relacje, które w ramach zonacji musiały zostać rozwiązane z uwzględnieniem ochrony przyrody, właścicieli gruntów, samorządów i zainteresowanych organizacji. Różne działania na rzecz przyjęcia zonacji podejmowali już w przeszłości przedsiębiorcy, samorządy, organizacje turystyczne i różne stowarzyszenia.
W latach 2004 i 2019 wysyłano masowo pocztówki do Ministerstwa Środowiska, przypominając ministrom o ich obietnicach; organizowano inicjatywy, siadano do wspólnego stołu, jednak politycy nigdy nie wyszli poza własny cień i nigdy nie przyjęli zonacji TANAP-u. W 2026 roku na stole leży projekt zonacji TANAP-u przedłożony przez Ministerstwo Środowiska. Niektórzy politycy, aktywiści i naukowcy proponują jego dopracowanie, a różne podmioty zgłosiły do niego szereg uwag.
Jak dużą powierzchnię w proponowanej zonacji Tatrzańskiego Parku Narodowego zajmują ośrodki górskie i trasy narciarskie?
Jest to 0,4% powierzchni całego parku narodowego.
Jakie zmiany wprowadza projekt zonacji w zakresie rozwoju turystyki?
Po negocjacjach Dyrekcji TANAP-u i Urzędu Powiatowego (OÚ) w Preszowie z właścicielami, zarządcami i najemcami gruntów, przedstawicielami organów administracji państwowej, społeczeństwa, środowiska naukowego, sektora pozarządowego oraz przedstawicielami gmin i wyższych jednostek terytorialnych, przedłożono projekt zonacji, który obniża o jeden stopień ochronę wspomnianych 0,4% powierzchni zajmowanej w TANAP-ie przez istniejące od dziesięcioleci ośrodki górskie.
Zmiana ta umożliwiłaby łatwiejsze funkcjonowanie, wymianę i inwestycje w infrastrukturę – zawsze pod nadzorem parku narodowego i z koniecznością przeprowadzenia badania EIA (oceny oddziaływania na środowisko) w przypadku chęci inwestowania. Jednocześnie eliminowałoby to kuriozalne przypadki niekończących się procesów uzyskiwania wyjątków na usuwanie, konserwację, wymianę lub inwestycje w nowe urządzenia techniczne na wyznaczonym terenie. Procesy te, ze względu na różne, często spekulacyjne odwołania uczestników postępowań, trwały administracyjnie długie lata.
Niektórzy politycy i aktywiści oskarżają spółkę TMR o próbę wykorzystania zonacji do przejęcia gruntów pod trasami zjazdowymi. Czy to prawda?
Spółka TMR nie planuje kupować od państwa żadnych gruntów pod stokami narciarskimi. Publicznie zadeklarował to Igor Rattaj, prezes zarządu TMR. Spółka ta pozostaje natomiast największym płatnikiem na rzecz TANAP-u, któremu co roku płaci setki tysięcy euro za dzierżawę tras.
Co oznacza zonacja dla odwiedzających Tatry?
Jeśli odwiedzasz Tatry – jako turysta, narciarz czy rodzina z dziećmi – zonacja dotyczy Cię bardziej, niż mogłoby się wydawać. Stabilne i jasne zasady oznaczają:
- długofalową ochronę przyrody i jej najcenniejszych obszarów,
- transparentne zasady również dla osób odwiedzających wyznaczone tereny,
- dla podmiotów gospodarczych działających na terenie parku narodowego jasne granice tego, co i gdzie wolno robić, co zasadniczo uprości planowanie inwestycji w infrastrukturę i modernizację istniejących urządzeń, zapewniających większe bezpieczeństwo i komfort.
Tatry są wyjątkowe właśnie dlatego, że łączą dziką przyrodę i wysoką jakość usług. Jeśli ten balans ma funkcjonować również za 20 czy 50 lat, zasady muszą być jasne, przewidywalne i sprawiedliwe. Dyskusja o zonacji jest naturalnie delikatna, gdyż dotyczy najcenniejszych terenów. Ale jednocześnie jest to region, w którym żyją ludzie, pracują rodziny i funkcjonuje turystyka. Kluczem jest równowaga. Zonacja Tatr nie służy więc straszeniu ani popadaniu w ekstrema. Polega na nazwaniu rzeczywistości i próbie ustawienia systemu, który będzie długoterminowo chronił to, co najcenniejsze – przyrodę – a jednocześnie pozwoli, aby Tatry pozostały dostępne i oferowały wysoką jakość wszystkim, którzy je kochają.
